Sosyal Kaygı: Herkesin Yaşadığı Bir Duygu mu, Yoksa Bir Zorluk mu?
“Toplum içinde konuşurken kalbiniz hızlanıyor mu?”
“Bir şey söylemeden önce defalarca düşünüp geri çekiliyor musunuz?”
Sosyal kaygı, günümüzde oldukça sık karşılaştığımız bir deneyim. Araştırmalar her yedi kişiden birinde belirgin düzeyde sosyal kaygı olduğunu, çok daha geniş bir grubun ise sosyal ortamlarda zaman zaman yoğun kaygı yaşadığını göstermektedir. Bu kadar yaygın olması bize önemli bir şeyi hatırlatır: Kaygı, insan olmanın doğal bir parçasıdır.
Kaygı Her Zaman “Sorun” Değildir
Kaygıyı genellikle olumsuz bir duygu gibi düşünürüz. Oysa belirli düzeyde kaygı, bizi hayata hazırlar. Yeni bir ortama girdiğimizde dikkatli olmamızı, performans göstermemizi ve uyum sağlamamızı kolaylaştırır.
Yani sosyal kaygı, uygun düzeyde olduğunda:
Hazırlanmamıza yardımcı olur
Motivasyon sağlar
Dikkati artırır
Sosyal uyumu destekler
Bu yönüyle kaygı aslında işlevsel ve uyum sağlayıcıdır.
Peki Ne Zaman Zorlayıcı Hale Gelir?
Sosyal kaygı, yoğunlaştığında ve kişinin hayatını daraltmaya başladığında artık işlevsellikten uzaklaşır.
Bilişsel davranışçı terapi perspektifine göre, kaygının problem haline gelmesi genellikle şu durumlarla ilişkilidir:
Gerçek durumla orantısız yoğunlukta kaygı
Karar verme ve harekete geçmede zorlanma
Sürekli “yanlış yapacağım” düşüncesi
Kaçınma davranışlarının artması
Kişi zamanla kendini korumak için bazı yollar geliştirir:
Ortamlara girmemek
Göz teması kurmamak
Grup etkinliklerinden uzak durmak
Konuşmaktan kaçınmak
Bu davranışlar kısa vadede rahatlatıcı olsa da uzun vadede kaygıyı besler.
Sosyal Kaygının Bedensel ve Zihinsel Yüzü
Sosyal kaygı yalnızca düşüncelerde değil, bedende de kendini gösterir:
Yüz kızarması
Terleme
Çarpıntı
Nefes darlığı
Kas gerginliği
Mide rahatsızlığı
Kişi çoğu zaman “gözleniyorum, değerlendiriliyorum, yanlış yapacağım” düşünceleriyle bu bedensel belirtileri daha da yoğun hisseder.
Sosyal Kaygı Ne Zaman Bir “Sorun” Olur?
Eğer bu durum:
6 aydan uzun süredir devam ediyorsa
Kişinin sosyal, akademik veya işlevsel alanlarını etkiliyorsa
Kaçınma davranışları yaşamı daraltıyorsa
artık sosyal kaygı bir “özellik” değil, destek gerektiren bir zorluk haline gelmiş olabilir.
Terapötik Bakış: Anlamak ve Dönüştürmek
Bilişsel davranışçı terapi yaklaşımında sosyal kaygı, düşünce-duygu-davranış döngüsü içinde ele alınır. Kişinin “değerlendirileceğim, rezil olacağım” gibi otomatik düşünceleri, bedensel tepkileri ve kaçınma davranışlarını tetikler.
Oyun terapisi perspektifinden baktığımızda ise özellikle çocuk ve ergenlerde sosyal kaygı, çoğu zaman sözel olarak ifade edilemeyen ama oyun içinde görülebilen bir deneyimdir. Çocuk oyun aracılığıyla “görülme”, “yanlış yapma” ve “değerlendirilme” temalarını yeniden işler.
Son Söz
Sosyal kaygı, çoğu zaman bir “bozukluk” değil; anlaşılmayı bekleyen bir deneyimdir. Önemli olan bu duyguyu yok etmeye çalışmak değil, onunla nasıl ilişki kurduğumuzu fark edebilmektir.